Στην πρώτη και μέση περίοδο της Τουρκοκρατίας δεν έχουμε στοιχεία για την εκπαίδευση των ελληνοπαίδων στα χωριά μας. Τα μοναστήρια, βέβαια, με τους μοναχούς και τους ιερείς στα κρυφά σχολειά, γνωρίζουμε ότι έπαιξαν πρωταρχικό ρόλο στην διάσωση και διάδοση των ελληνικών γραμ¬μάτων με το οχτωήχι (ψαλτήρι) της εκκλησίας.

Ξεχωριστή ώθηση στο άνοιγμα σχολείων στην επαρχία και ιδιαίτερα στην ύπαιθρο έδωσε ο ιερομόναχος και εθναπόστολος πατρο-Κοσμάς, κατά τις περιοδείες του σ' αυτή (1774-1179). Έμεινε γνωστή η φράση του: «Σχολεία χτίστε». Ο πάτερ-Koσμάς πέρασε και από τα χωριά μας και διδαξε, όπου τα ίχνη του άφησε ανεξίτηλα. (Σταυρός σε πουρνάρι της Ψήνας, σταυρός στην Αγία Παρασκευή Πολυγύρου (Ζαγόρτσας), χτίσιμο της Αγίας Παρασκευής Μαντείου από το λήσταρχο Τόσκα -από την περιοχή του Ολύμπου) ύστερα από προτροπή και συμβουλή του Αγίου Κοσμά σε συνάντησή τους στη βρύση του Μαντείου (Απρίλιος 1776).

Στα τέλη του 19ου αιώνα, ίσως και από τις αρχές του αιώνα σε κάπoιες κοινότητες και ως την απελευθέρωση λειτουργούσαν και στις εννέα κοινότητες σχολεία των τύπων: Γραμματοδιδασκαλεio, Δημoτικό, Αλληλοδιδακτικό και Ελληνοδημοτικό.

Γραμματοδιδασκαλείο ήταν το μικρό σχολείο με 1 έως 4 τάξεις και γραμματοδιδάσκαλο (ημιμαθή).Τα Δημοτικά (κοινά αρρένων και θηλέων) ήταν μεγαλύτερα και καλύτερα..Δίδασκαν σ' αυτά υπoδιδάσκαλοι ή δημoδιδάσκαλοι. Στο αλληλοδιδακτικό δίδασκε ένας δάσκαλος με βοηθούς τoυς πρωτόσχoλoυς μαθητές.Το ελληνoδημoτικό ήταν Δημoτικό με τάξεις ελληνικού(Σχολαρχείου) και δίδασκαν σ' αυτό δημοδιδάσκαλοι και ελληνοδιδάσκαλοι.

Δημοτικά (κοινά) είχαν τα χωριά.: Μελιγγοί (διέθετε και ελληνικό με μια τάξη),Τσαρκοβίστα, Δραμεσιοί, Κωστάνιανη, Δραγοψά., Ψήνα, Πολύγυρος (Ζαγόρτσα).Λίγο αργότερα λειτούργησαν τέτοια σχολεία και στα υπόλoιπα χωριά